SKËNDER HALUCI

Një jetë mes drejtësisë, mirënjohjes dhe dinjitetit

Në ditën e ndarjes nga jeta

Ka njerëz që i kujton historia. Ka të tjerë që historia nuk mund t’i rrëfejë dot plotësisht, sepse pas jetës së tyre qëndrojnë dhimbje, sprova dhe gjeste njerëzore që nuk maten me fjalë.

Skënder Haluca ishte një prej tyre.

Në vitin 1983, kur ishte vetëm 21 vjeç, ai u arrestua në Tropojë. Akuza ishte e rëndë: se kishte dashur të vriste Ramiz Alinë.

Në Shqipërinë e diktaturës, një akuzë e tillë mund të kishte vetëm një përfundim:

Gjyqi. Vendimi: pushkatim.

Ditët e pritjes së vdekjes duhet të kenë qenë të pafundme. Skënderi priste ekzekutimin, ndërsa pritej vendimi përfundimtar i kreut të shtetit të asaj kohe, Ramiz Alisë.

Por në vend të firmës që do ta çonte drejt vdekjes, erdhi falja.

Ishte pikërisht Ramiz Alia ai që i fali jetën.

Dënimi me vdekje iu kthye në 25 vite burg.

Jeta iu dha sërish.

Por burgu nuk i mori vetëm vitet më të bukura të rinisë. Në burgun e Burrelit, Skënderit i vdiq edhe babai, vetëm 46 vjeç.

Megjithatë, ai doli nga burgu.

Dhe ndoshta pikërisht këtu fillon pjesa më e jashtëzakonshme e historisë së tij.

Në vend që dhimbjen ta kthente në urrejtje, ai zgjodhi drejtësinë.

Studioi për drejtësi dhe u bë gjyqtar.

Por historia kishte rezervuar për të një tjetër provë, ndoshta më të vështirë se ajo e burgut.

Pas rënies së diktaturës, ish-Presidenti komunist Ramiz Alia u vu përpara drejtësisë.

U hodh shorti për trupin gjykues.

Dhe mes gjyqtarëve ishte pikërisht Skënder Haluca.

Njeriu që dikur kishte pritur vendimin për jetën e tij, tani ndodhej përballë detyrës për të gjykuar njeriun që ia kishte falur jetën.

Ishte një nga ato paradokse që vetëm historia di t’i krijojë.

Skënderi mund të kishte qëndruar. Mund ta kishte parë si një detyrë profesionale. Mund të kishte thënë se e shkuara nuk duhej të ndikonte në drejtësinë e së tashmes.

Por ai zgjodhi të tërhiqej.

Dhe arsyeja ishte një fjali e thjeshtë, por që ka mbetur si një testament i karakterit të tij:

“Nuk mund të gjykoj njeriun që më fali jetën.”

Sa shumë mund të thuhet me kaq pak fjalë!

Ai nuk harroi vuajtjet e veta. Nuk harroi burgun, vitet e humbura, rininë e marrë padrejtësisht dhe babanë që ndërroi jetë ndërsa ai ishte pas hekurave.

Por nuk harroi as faljen.

Pikërisht kjo e bën historinë e tij më të madhe se një histori politike.

Skënderi nuk ishte vetëm një ish-i dënuar me vdekje. Nuk ishte vetëm gjyqtar. Nuk ishte vetëm avokat.

Ishte një njeri që e kishte parë vdekjen nga afër dhe që, kur jeta i dha mundësinë të përballej me njeriun që dikur ia kishte falur, zgjodhi të mos e kthente drejtësinë në hakmarrje.

Dhe unë kam një arsye edhe më personale për ta kujtuar.

Ai ishte njeriu që dikur më fali jetën.

Ky është një borxh njerëzor që nuk matet me vite dhe nuk shlyhet me fjalë.

Sot, kur Skënder Haluca është ndarë nga jeta, mbetet historia e tij, por mbi të gjitha mbetet shembulli i tij.

Disa njerëz largohen dhe pas tyre mbetet një emër.

Disa largohen dhe lënë pas një kujtim.

Por ka edhe nga ata që lënë një mësim.

Skënder Haluca na la mësimin se njeriu mund të vuajë pa u bërë hakmarrës; mund të jetë viktimë pa humbur dinjitetin; dhe mund të ketë pushtetin për të gjykuar, por të zgjedhë të mos e bëjë këtë kur ndërgjegjja i kërkon të tërhiqet.

Lamtumirë, Skënder Haluca.

U prehsh në paqe.

Mirënjohja dhe kujtimi për ty do të jetojnë gjatë.