Gjatë historisë së vet shumëshekullore, viset, me shekuj të banuar nga shqiptarët, shpesh kanë qenë territore heroike në Ballkan në raport me Evropën. Këto vise janë të vendosura në pikëtakimin e dy civilizimeve, atij perëndimor dhe lindor.
Viset shqiptare, duke i takuar pjesës perëndimore dhe besimit romak që nga fillimet e krishterimit, në shek. e VII, u përfshinë nga shtrëngata e Lindjes Bizantin dhe sllavo-ortodokse, duke mbetur për shekuj me radhë nën hijen e gjysmëhënës orientale. Gjatë një periudhe të gjatë, nën trysninë e ortodoksizmit bizantin dhe, nga shekulli XIII, nën presionin e Kishës serbe, e cila ishte edhe bartëse e idesë së shtetit serb, Kishës katolike në këto vise nuk i qeshi fytyra pothuajse asnjëherë.

Me ardhjen dhe forcimin e perandorisë Osmane në shekullin XV, në këto vise fillojnë vështirësi të reja dhe më të rënda. Në fillim Osmanlinjtë nuk e detyruan popullatën që të islamizohej dhe as tu nënshtrohej plotësisht. Mirëpo, me kalimin e kohës, kjo taktikë ndryshoi dhe filluan diskriminimet e mëdha ndaj popullsisë katolike. Vendoset sistemi i ri feudal (i spahinjve) dhe tatimet e ndryshme, marrja e fëmijëve pengë, torturimet dhe vrasjet e klerikëve, mbyllja e shkollave, shkatërrimi dhe tjetërsimi i objekteve fetare etj. Me fjalë të tjera, pushteti osmano-turk shpërfaqet me fytyrën e vet të vërtetë. Nga ana tjetër, edhe vetë Kishën Katolike Shqiptare robërimi osman e gjeti të papërgatitur, pa një hierarki të organizuar dhe të qëndrueshme, me një numër të pakët priftërinjsh, shpeshherë edhe të paaftë për thirrjen e vet; me besimtarët e paaftë shpirtërisht për të përballuar tundimin e presioneve të ndryshme.

Si pasojë e islamizimit në masën 70 % dhe prapambetjes në shumë drejtime, Konferenca e Berlinit në vitin 1878, duke identifikuar shqiptarët me nacionalitetin turk, shpërndau trojet stërgjyshore shteteve fqinje: Serbisë, Malit të Zi dhe Greqisë.
Periudha në rrugën e çlirimit të shqiptarëve nga zgjedha turke ishte ajo që shtrihet në harkun kohorë mes viteve 1840 dhe 1912. Në këtë periudhë popullata shqiptare në Shqipërinë Veriore dhe në Malin e Zi të sotëm, e udhëhequr nga klerikët katolikë dhe krerët e fiseve malore, në orvatjen e përgjithshme për çlirim, ka qenë jetësisht e lidhur me popullatën shqiptare në viset e tjera të Shqipërisë. Kjo lidhshmëri i ka dhënë një shtytje të fortë të gjithë popullsisë që më 28 nëntor të vitit 1912 të ngrejë flamurin kombëtar dhe të shpallet pavarësia, kah mot e dëshiruar, e Shqipërisë.

Jeta e popullsisë, nën presionet e pandërprera të strukturave shoqërore dhe pushtetit armik të përbetuar ndaj katolicizmit, shfaqi një prapambetje të zbehur në kulturë nga aspekti social – ekonomik dhe shoqëror – politik.
Shqipëria post-otomane e viteve 1920-1930 ishte krejtësisht e varfër; analfabete, mbisundonte fanatizmi fetar dhe sistemi shoqëror mesjetar bazuar në feudalizëm.
Ja se çfarë thoshte Mit’hat Frashëri për Shqipërinë post-otomane: “Pesë shekuj shkuan mbi ne si një hije e zezë, një gur i rëndë mbi mendjen dhe vetëdijen tonë… dhe kështu, shekulli i nëntëmbëdhjetë, kjo kohë e dritës, e qytetërimit dhe e zgjimit të ndjenjave kombëtare, na gjen, neve shqiptarët, krejt në gjumë, pa njësi, pa bashkim, pa literaturë, sa dhe pa alfabet”.

Shqipëria e viteve 1920-1930, për italianët që e vizituan atë për motive politike apo ekonomike, dukej vend shumë i prapambetur – thuhet nga një Italian, gjë qe vihet re dhe ne fotografitë e kohës. Madje, diplomati italian Pietro Quaroni thoshte se Shqipëria duket si një vend i vitit 1000.
Katolicizmi shqiptar mbarte me vete vulën e një kulture perëndimore që e diferenconte në mënyrë të dukshme dhe të prerë nga bashkësitë e tjera fetare. Por, as ai nuk i shmangej karakterizimit të fortë, të shkaktuar nga rrënjosja e tij në një popull që ishte jashtëzakonisht krenar për traditat e veta kulturore dhe për identitetin e vet etnik. Flaka morale e përbashkët për gjithë klerin shqiptar ishte ajo e zellit apostolik, e bashkangjitur pazgjidhshmërisht me ndjenjën patriotike

Shkatërrimi i Kishës Katolike në Shqipëri
Partia Komuniste e Shqipërisë, e cila erdhi në pushtet më 1945, me ndihmën e partisë motër të popullit sllav, ishte partia me famëkeqe në gjithë lëvizjen komuniste botërore. Ajo, me një rigorozitet të jashtëzakonshëm, propagandonte dogmatizmin marksizëm – leninizëm dhe ateizëm në Shqipëri. Për 45 vjet ruajti pa ndërprerje regjimin e modelit sovjetik – kinez, i cili ishte rrënjosur në të gjitha fushat e jetës.
Shumë shpejt filloi përpjekja e bashkërenduar për të shkatërruar organizatat fetare të vendit dhe për të fshirë gjithë ndikimin fetar në vend. Në këtë drejtim, partia në pushtet, për të rrënuar gjithçka me vlerë që ishte arritur, sidomos pas pavarësisë e në vazhdim, luftën kundër Kishës katolike në Shqipëri e nisi me persekutimin e klerikëve katolik, të paparë në historinë e kombit tonë. Persekutimi i klerit, i filluar në vitin 1945 dhe i zhvilluar në mënyrë sistematike deri në vitin 1980, solli me dhjetëra burgosje, internime, vrasje të pa mëshirshme të klerikëve intelektualë dhe laikëve katolikë.

Regjimi i ri shqiptar, komunist e ateist, përveç mbylljes së shkollave të Jezuitëve dhe të Françeskanëve në viti 1946, me frymëzimin e revolucionit ideologjik kulturor, shkatërroi në vitin 1967 objektet fetare dhe i tjetërsoi në magazina e stalla, vatra kulture e depo ushtarake, duke i shndërruar në gërmadha të kthyeshme. Pastaj pushkatoi, burgosi, torturoi dhe fshiu nga të gjitha emërtimet 93 klerikë katolik, figura të shquara të kombit tonë dhe të Kishës Katolike në Shqipëri.
Sipas një statistike mësohet se gjatë periudhës (1945-1980), që kur regjimi komunist erdhi ne fuqi, kishin vdekur nëpër burgjet e shtetit 2 argjipeshkëv, 5 ipeshkëv, 1 abat, 65 priftërinj dioqezanë, 33 françeskanë, 14 jezuitë, 10 seminaristë dhe 8 murgesha.

Mos të harrojmë! Ishin rreth 200 klerikë që, të marrë së bashku, kishin kryer 500 vjet studime në 25 universitete të Evropës do të vuanin mjerisht tani, në Shqipërinë e tyre edhe mbi 900 vite të tjera, gati dhjetë shekuj burg.
Mos të harrojmë! Vetëm ata, të pushkatuarit, bënë rreth 300 muaj, rreth 25 vjet tortura e hetuesi. Afro 70 muaj, 6 vjet hetuesi e tmerr, bënë ata tjerët, të mbyturit ndër tortura.
Mos të harrojmë! U shfarosën të gjithë. Ndoshta s’kemi prapë gjenocid. Le ta studiojnë në të ardhmen historianët, pasi ta kenë korrigjuar fjalorin gjuhëtarët.

Ringjallja e Kishës
Erërat e ndryshme të kohës, të cilat filluan të frynin në Evropë pas rënies së Murit të Berlinit 1989, sollën ndryshime edhe në tokën e vuajtur shqiptare. Ky fllad i verës solli rigjallërim në lëvizje e aktivitete në kishën katolike e cila kishte përjetuar shkallën më të lartë të persekutimit gjatë regjimit komunist.
Kisha katolike në Shqipëri, e cila për 45 vite me radhë qëndroi nën tokë, do të ringjallej pikërisht më 4 dhe më 11 nëntor 1990, data kur do të kremtohej mesha e shenjtë nga Dom Simon Jubani në varrezat katolike të Rrmajit në Shkodër. Kjo ngjarje do të risillte lirinë e ushtrimit të fesë, vendosjen e marrëdhënieve diplomatike në mes Shqipërisë dhe Vatikanit me 18 shtator 1991, emërimin e Nuncit Apostolik mons. Ivan Dias dhe ardhjen e Papës Gjon Pali II më 25 prill 1993 i cili, pas një errësire të gjatë shuguroi të katër ipeshkvijtë e parë në po këtë datë: Imzot Frano Illian, Imzot Rrok Mirditen, Imzot Zef Simonin dhe Imzot Robert Ashten. Kështu, pas një shkëputjeje të gjatë, me emërimin e këtyre katër ipeshkvijve do të niste organizimi administrativ i Kishës Katolike në Shqipëri.

Shqiptarët, të lenë në vitin 1913 jashtë shtrirjes administrative të Shqipërisë, janë ballafaquar me problemet të natyrës tjetër. Shteti i Jugosllavisë Monarkiste dhe asaj socialiste ka tentuar me çdo kusht t’i asimilonte shqiptarët, duke bërë presione në forma të ndryshme, nga ngecja e zhvillimit ekonomik në trojet e banuara me shqiptarë, deri tek projektet për shpërnguljen e tyre për në Turqi, me pretekstin se janë mysliman. Shqiptarët në Kosovë, Maqedoni e Mal te Zi, në masë të madhe i bënë ballë këtyre trysnive, falë vetëflijimeve, rritjes së bashkëpunimit mes tyre dhe punës së zellshme për ngritjen e standardit jetësorë dhe kulturor. Ndihmesë për ruajtjen e identitetit të tyre ka dhënë dhe diaspora shqiptare e shpërndarë në Evropë dhe Amerikë. Ndihmesë në ruajtjen e identitetit gjithashtu kanë dhënë klerikët shqiptar të Kryedioqezës së Tivarit përkundrejt kushteve politike jo të favorshme që mbretëronin në Mal të Zi. Shqiptarët e grumbulluar rreth dioqezës se Shkup-Prizrenit nga vitit 1970 dhe në vazhdim kanë pasur një avokat të fortë, ipeshkvin Nikë Prela dhe sekretarin e tij, Dom Lush Gjergjin, si dhe një çetë të klerikëve të tjerë që punuan fort në ruajtjen e çështjes nacionale dhe zhvillimit kulturore të shqiptarëve në Kosove pa dallim besimi. Ky angazhim i Kishës katolike në Kosovë ishte me i theksuar, në veçanti gjatë luftës serbe në Kosovë, në vitet 1989- 1999.

Kisha Shqiptare, me përvojën e saj shumëshekullore në tokën arbërore, do t’i paraprijë gjithmonë popullit të saj të martirizuar në misionin historik që ka pasur dhe ka në përjetësi si mësuese, ngushëlluese dhe udhërrëfyese e jetës së besimtarëve të saj pa dallime besimi. Ajo kundrejt sfidave të shumta që pati gjatë lindjes së shtetit shqiptar në vitin 1912, krijimit të shtetit të ri shqiptar në Kuvendin e Lushnjës në vitin 1920 dhe përballjeve qe pati gjatë regjimeve të më vonshëm, arriti t’i qëndroj besnike misionit të saj  të përmbledhur në trinomin e njohur të Kolegjit të Shën Françesk Saverit: “Për Zot, Atme e Përparim”.

E gjithë kjo la vulën e vet në gjurmët e historisë së lavdishme të popullit shqiptar, i cili duke pirë ujë nga burimet e heronjve të vet, duke u freskuar në zakonet popullore dhe traditën shumëshekullore, dalëngadalë, por me një qëndrueshmëri të pashoqe u rrit duke lëshuar shtat në rrugën e vet të zhvillimit, të civilizimit, të zgjimit dhe rilindjes kombëtare.
Në këtë rrokopujë ballkanike të mbushur me furtuna dhe shtrëngata nga më të mëdhatë, populli Shqiptar, arriti edhe me ndihmën e Kishës Katolike ta ruaj identitetin e tij kombëtar, duke përjashtuar një pakice që nuk arriti të ruajë fenë e të parëve të vet.

GRADE.AL

Nga Artur Zheji

Mbas sulmeve të njëpas njëshme kundër gjykatësit Arjan Aliaj, fotove tendencioze dhe përbaltëse, për vilën e tij dhe hulumtimin në jetën private, duket se efektet e presioneve të gjithëanëshme,politike, mediatike dhe jo vetëm, nuk kanë vonuar.

Shkalla e Dytë e të njëjtës Gjykatë, ktheu në detyrë kryepolicin Çako, duke vlerësuar si të pamjaftueshme provat kundër tij, të vëna në dispozicion nga Prokuroria e Përgjithshme.

Padyshim askush nuk dëshiron që kryepolici Haki Çako, të dënohet padrejtësisht dhe as të persekutohet me pa të drejtë.

Kryeministri dhe Ministri i Brendshëm, zhvilluan një sulm 360gradë, kundër “Këshillit të Lartë të Kënetës” dhe kundër gjykatësit “vrasës me pagesë” si edhe u cilësua Arjan Aliaj dhe krejt trupa gjykuese e Gjykatës së Tiranës, Prokuroria, Këshilli i Lartë i Drejtësisë dhe çdo qelizë e këtij sistemi.

Sigurisht sistemi i Drejtësisë shqiptare, ka 1001 defekte dhe pisllëqe, në gjirin e vet. Janë bërë mijëra falsifikime pronash, me vendime të rreme gjykate dhe janë dhënë pafajsira të bujshme dhe skandaloze. Dhe gjithshka është bërë nga ky Sistem, nën efektin e presionit apo ryshfetit të majmë. Këtë e dinë dhe e kanë vuajtur të gjithë shqiptarët.

Mirëpo në rastin e Krimit Shtetëror të Përgjimeve, që shkatërron çdo grimcë demokracie në Shqipëri, çdo shpresë për të rifilluar një Kohë të Re, në jetën tonë të përditshme, çdo pandehmë pozitive se një Drejtësi më e mirë do zërë një ditë fill, zvenitet nga kjo që po shohim këto ditë dhe këto orë.

Ku humbi deponimi që Haki Çako bëri se aparati i përgjimit, ishte përdorur përveçse për “trajnime” edhe për përgjimin e çështjes “Gjutaj”?

Apo mos vallë Shkalla e Dytë e Apelit, e ka humbur këtë deklaratë, që rrëzon në themel, çdo dyshim se Prokuroria e ka gabim?

Avokati mbrojtës i famshëm, Maks Haxhia, që mbron kryepolicin dhe pjesën më gri të shoqërisë njëkohësisht, që kryepolici dhe Policia duhet të zbulojë dhe të hedhë në pranga, tha për publikun se: “u vërtetua që Pajisja e Përgjimit, ishte përdorur vetëm për trajnime”, duke përgënjeshtruar klientin e tij të sinqertë, Haki Çako, në deponimin që kish bërë disa ditë më parë.

Tani sigurisht do të thuhet nga kryeministri apo shpura e tij, se “Drejtësia u vu në vend!”, se ja u vërtetua që gjykatësi Aliaj ishte një “vrasës me pagesë”, urdhëruar nga Sali Berisha dhe të tjera si këto.

Por cila Drejtësi?

Ajo e Kënetës apo ajo e Rilindjes? Që ha presion dhe ul kurrizin, nga frika e pushtetit dhe nga frika e zbulimit të pisllëqeve të veta?

Pra “Drejtësia” që bindet ndaj pushtetit, është “Drejtësia e Mirë”, ndërsa ajo që guxon, në kushte të një trysnie të përbindshme politike dhe mediatike, të zhvillojë akuza kundrejt të pushtetshmëve, është Drejtësia e Kënetës!

Është e vërteta se Sistemin e Drejtësisë e ka kapur Frika e Vetingut! Që do të thotë filtri apo sita, ku pasuritë dhe biografitë e tyre, do të kalojnë në skaner dhe në “përgjim”.

Skanerin dhe Përgjimin mund ta kenë në dorë, njerëzit e Qeverisë dhe vetë Kryeministri, kështu që karjerat rrezikojnë të fluturojnë në ajër dhe madje edhe më keq, mund të ketë persekutime ligjore, ndaj gjykatësve të pabindur,të pa nënshtruar dhe sado pak kundërshtarë.

Reforma në Drejtësi, e vizatuar në këtë formë, është Deformimi i Ri i Drejtësisë.

Një Terror dhe Diktaturë Shtetërore, në emër të Shtetit të së Drejtës, ndaj të cilës, të gjithë ndjehemi të frikësuar.

Dhe Ambasadori Lu dhe simpatikja Vlahutin, rrinë e vështrojnë dhe nuk thonë asnjë fjalë për këtë Mega Skandal të Përgjimeve, që do të varroset shpejt e shpejt në Kënetën e Frikës dhe të dhunës së paparë ndaj vetë gjyqësorit, nga ana Pushtetit?

Nëse ndodh kështu, Reforma në Drejtësi, është një foshnje që po lind e vdekur.

Ish-Kryeministri Berisha ka denoncuar se një bandë në Qeveri po kërkon të bëjë grusht shteti brenda shtetit, për të shtënë në dorë institucionet kushtetuese.

Çështja që më ka sjellë këtu është skandali më i madh i 25 viteve të fundit, zhvillimet rreth tij, skandali i përgjimeve. Nuk ka ndodhur kurrë në 25 vite që një Kryeministër dhe ministër i Brendshëm ta shndërrojë Policinë në qëndër përgjimit të Presidentit, diplomatëve etj. Mendoj se ky është një krim i shëmtuar”, tha Berisha në bashkëbisedimin e sotëm me gazetarët.

Ai tha se përdorja e Italisë si mburojë është e dënueshme.

Edi Rama, për të shtuar përgjegjësinë e tij të tmerrshme nuk e ka për gjë të përdorë si mburojë Italinë mike. Ky përbën një akt shumë të rëndë dhe të dënueshëm dhe i them se kurrë nuk do të shpëtosh nga ky skandal. Por gabimi yt fatal është të përdorësh Italinë si mburojë se është vepër e jotja”.

Por edhe më e rëndë për Berishën është çështja e hetimeve që ka filluar policia për vendimet e gjyqtarit që vendosi për pezullimin nga detyra të drejtorit të përgjithshëm të Policisë së Shtetit, Haki Çako.

Ai tha se një institucion si policia nuk ka tagër ligjor të hetojë mbi vendimet e një përfaqësuesi të një pushteti tjetër, sikurse është gjyqësori. Vetë gjyqësori ka organet e veta që hetojnë për vendimet.

Berisha akuzoi drejpërdrejt Kryeministrin Rama dhe ministrin e Brendshëm Saimir Tahiri se janë një bandë që po tenton të marrë në dorë edhe institucionet e pavarura.

Kjo bandë në qeveri nuk njeh as ligjin dhe as Kushtetutën. I bëj thirrje prokurorisë të fillojë menjëherë hetimet, pasi ky është një grusht shteti brenda shtetit… Banditë me uniformë dhe pa uniformë në Qeveri kërkojnë të marrin pushtete të tjera kushtetuese”, tha Berisha.

Sipas ish-Kryeministrit, një grusht i tillë shteti kryhet për të mbuluar me çdo kusht skandalin e përgjimeve që implikojnë dyshen Rama-Tahiri.

Kjo ndodh pasi Rama ka përgjuar Presidentin e Republikës, Kryetarin e Kuvendit, shefin e opozitës, deputetë, ambasadorë dhe gazetarë”, tha Berisha.

Ai kërkoi të hetohet Ardian Çipa, i cili thërret në zyrë dhe kërcënon prokurorët. Berisha ka akuzuar Çipën si personin që e nxorri Genci Xhixhën me makinë nga Shqipëria dhe sot bën pushimet në Kubë e Holandë me paratë e Xhixhës.

Berisha foli edhe për çështjen e kanabisit që rrezikon të përbytë edhe Europën në sasi të paimagjinueshme.

Në lidhje me reformën në Drejtësi, Berisha i bëri thirrje Ramës të mos shndërrohet në varrmihës të konsensusit, sepse do ta ndëshkojë historia. / HashtagAL

10/06/2016 11:14reviews0248
Kush e vrau Aleksandrin e Madh?
Historiani James Romm tregon disa teori të reja intriguese rreth një misteri të gjatë historik

Nga James Romm

Në Babiloni, më 10 qershor të vitit 323 para Krishtit, rreth orës 5 pasdite, Aleksandri i Madh vdiq në moshën 32-vjeçare, pasi kishte arritur të ndërtonte një perandori që shtrihej nga Shqipëria moderne deri në lindje të Pakistanit. Pyetjes se çfarë apo kush e vrau mbretin e Maqedonisë nuk i është dhënë kurrë përgjigje. Sot teori të reja janë në qarkullim.

Ashtu si vdekja e Stalinit, me të cilën krahasohet ndonjëherë, vdekja e Aleksandrit përbën një mister që ndoshta është i pazgjidhshëm. Teori konspirative janë ngritur që para se ai të vdiste, por kohët e fundit janë ngritur një numër i ri akuzash e supozimesh.

Benzinë iu shtua zjarrit në filmin Alexander të Oliver Stone, që u lançua në vitin 2004, me versione të reja në vitin 2006 e 2008: një film që pavarësisht të metave të tij artistike, paraqet një teori rreth atij që vrau Aleksandrin dhe arsyen pse. Pak ngjarje kanë qenë aq të papritura sa vdekja e Aleksandrit të Madh. Mbreti kishte treguar forcë të madhe gjatë fushatës së tij 12-vjeçare në Azi, duke duruar vështirësi të mëdha dhe duke marrë role të rëndësishme luftarake.

Disa e përshkruanin atë si të shenjtë. Në vitin 325, duke luftuar pothuajse vetëm me një dorë kundër luftëtarëve të Azisë Jugore, Aleksandri u plagos në mushkëri nga një shigjetë, megjithatë ai vazhdoi marshimet e tij ushtarake, një udhëtim 60-ditor në bregun e Iranit jugor.

Si pasojë, kur mbreti u sëmur rëndë e vdiq dy vjet më vonë, tronditja e shkaktuar tek ushtria e tij prej 50 mijë trupash ishte shumë i madh. Po kështu ishte dhe konfuzioni se kush do të udhëhiqte pas tij, pasi Aleksandri nuk kishte bërë plane për pasardhësin e tij. Vdekja e papritur e një figure të tillë komanduese do të shënonte një pikë kthese katastrofike, fillimi i një gjysmë shekulli plot grindje që sot njihen si Luftërat e Pasardhësve. Ngjarje të përmasave të tilla në mënyrë të pashmangshme nxitën kërkimin e shkaqeve. Kjo e vuri botën e lashtë në një kurs të ri të rrezikshëm. Kjo tregonte pamjen e errët të marrëdhënieve të Aleksandrit me shokët e tij, rrethin e ngushtë të miqve dhe oficerëve të rangut të lartë që e rrethonin atë në Babiloni.

Historianët antikë nuk ranë në asnjë konsensus për çështjen e vdekjes së Aleksandrit, edhe pse shumë prej tyre ia atribuojnë sëmundjes. Në vitin 1996, Eugene Borza, një dijetar i specializuar për Maqedoninë e lashtë, mori pjesë në bordin mjekësor të hetimit në Universitetin e Maryland, që arriti diagnozën e tifos. Kjo teori është mbrojtur nga Borza. Malaria, lia apo leuçemia gjithashtu janë propozuar, sëbashku me infeksionin të plagës në mushkëri. Teori tjetër është pikëllimi i Aleksandrit nga vdekja e mikut të tij të ngushtë Hephaestion-i pak muaj më parë.

Por ka dhe nga ata historianë të cilët nuk kanë dashur të zgjedhin sëmundjen apo vrasjen si mundësi të vdekjes së Aleksandrit por që më vonë edhe ata kanë ndryshuar mendje duke ngelur të pavendosur. Të pajisur me raporte toksikologjie dhe patologë mjek-ligjorë, studiuesit po rihapin dosjen e Aleksandrit si një hetim për vrasje. Ideja që Aleksandri u vra tërhoqi vëmendje për herë të parë në vitin 2004, falë fundit të filmit të Stone. Është epilogu i gjeneralit Ptolemeu (i luajtur nga Anthony Hopkins) që thotë se: “E vërteta është se ne e vramë atë. Në heshtje ramë dakord..sepse nuk mund të vazhdonim kështu”. Ptolemeu më pas jep urdhrin: “Shkruani që vdiq nga një sëmundje, në gjendje të rëndë shëndetësore”.

Një vizatim i shekullit të 19 që tregoni kortezhin funeral të Aleksandrit bazuar në përshkrimin e DiodorusNjë vizatim i shekullit të 19 që tregoni kortezhin funeral të Aleksandrit bazuar në përshkrimin e Diodorus
Ideja se gjeneralët e Aleksandrit komplotuan vrasjen e komandantit të tyre nuk doli nga imagjinata e Oliver Stone. Kjo është provë, që edhe gjeneralët e Aleksandrit nuk kishin dëshirë ta ndiqnin atë kudo që shkonte. Në Indi, në vitin 325 para Krishtit, ushtria e Aleksandrit organizoi një lloj greve kundërshtimi kur u urdhërua që të marshonte drejt lindjes. Edhe oficerët e lartë morën pjesë në këtë lloj kryengritjeje. Stone e konsideronte këtë një episod të mëparshëm të komplotit të mëvonshëm për vrasjen e tij, pasi Aleksandri po planifikonte fushata të reja të mëdha luftarake në kohën e vdekjes së tij. “Nuk besoj se këta njerëz pajtoheshin gjithnjë me Aleksandrin”, tha ai gjatë një interviste në vitin 2008. Stone gjithashtu tërhoqi vëmendjen e studiuesve të historisë me idenë se ishte Ptolemeu ai që ideoi mbulinin e vrasjes së Aleksandrit. Disa dijetarë të tjerë, të udhëhequr nga klasiku australian, Brian Bosworth, besojnë se vdekja e Aleksandrit ashtu si e tregon Stone është false. Debate të mëdha pati për të kuptuarit e vdekjes së Aleksandrit. Pasi historianë të rinj e përshkruajnë këtë ngjarje në forma të ndryshme nga burimet antike. Autorët Arrian dhe Plutark thonë se Aleksandrin e zunë ethet pasi u largua nga një festë në shtëpinë e mikut të tij të quajtur Medius, ku kishte pirë shumë. Ethet e tij u shtuan gjatë 10-12 ditëve në vijim, duke e lënë atë në një gjendje paralize sa që nuk mund të fliste e as lëvizte. Ditën tjetër, Aleksandri vdiq.

Aleksadri ne shtratin e vdekjesAleksadri ne shtratin e vdekjes
Por versione të tjera të ngjarjes i japin ngjyrë tablove të ndryshme të fundit të Aleksandrit. Në një version alternativ, Aleksandri nuk ishte ndjerë mirë një herë në mes të festës dhe jo në fund të saj, pasi kishte pirë një gotë të madhe vere. Ky version thotë se Aleksandri pati një ndjesi therëse në shpinë pasi kishte pirë disa gota. Pas kësaj ngjarjeje thonë se ai ishte përfshirë nga një dhimbje e madhe, por jo që kishte pasur ethe. Kjo është ideja e autorëve Plutark dhe Arrian. Një dhimbje e madhe pas pijes të çon të mendosh se është helmuar, prandaj dhe Plutarku në biografinë e tij për Aleksandrin, e mohoi se kjo gjë kishte ndodhur. “Disa shkrimtarë parapëlqejnë t’i mendojë këtë gjëra për t’i dhënë një fund tragjik një drame të madhe,” ka thënë ai. Ekzistonin mosmarrëveshje mes atyre që mendojnë se Aleksandri vdiq nga sëmundja dhe atyre që mendojnë se u vra. Të gjitha raportet e simptomave të Aleksandrit të bëjnë të mos besosh në mënyrë absolute tek asnjë nga dy teoritë, por njëkohësisht të dyja janë të mundshme. Përsa i përket versionit të helmimit, në skenat e filmit të Stone duken disa vështrime të dyshimta të hedhura mes shokëve të Aleksandrit si për të treguar se ata e dinin që gota e komandantit të tyre mbante helm, por nuk tregohet se si helmi iu hodh atij.

Nga ana tjetër, disa shkrimtarë grekë e romakë ishin të sigurtë që e dinin se kush e bëri këtë gjë, por edhe me çfarë helmi dhe mënyrën si iu hodh. Në një uniformitet të shquar, ata drejtojnë gishtin nga Antipater, gjenerali i lartë që Aleksandri e kishte lënë në krye të atdheut të Maqedonisë, dhe tek dy djemtë e tij, Cassander dhe Iollas. Antipater me të vërtetë mund të ketë pasur arsye për ta dashur Aleksandrin të vdekur në pranverën e vitit 323 para Krishtit, pasi mbreti e kishte hequr nga posti i mëparshëm dhe e kishte vendosur në Babiloni, ndoshta me qëllim armiqësor. Antipater nuk ia hodhi helmin vetë, por dërgoi djalin e tij Cassander. Ky i fundit ia kaloi toksinën vëllait të tij Iollas, e që më pas u hodh në pijen e mbretit. Elementët bazikë të kësaj historie janë të njëllojtë në çdo ritregim antik, por ndryshojnë detajet.

Disa versione përmendin filozofin Aristotel si bashkë-komplotist, pasi ai ishte mik i Antipater-it, dhe për arsye se ish-studenti i tij Aleksandri kishte dënuar për vdekje një nga të afërmit e Aristotelit. Disa të tjerë bëjnë Medius-in, pjesëmarrës në komplot që gjoja ishte i dashuri i djalit të Antipaterit, Iollas. Një version i hershëm, i publikuar në një pamflet grek, e bënte Iollas-in fajtor të dyfishtë: kur plani i parë me helmimin dështoi për ta vrarë Aleksandrin, ai ndërmori një plan të dytë duke i dhënë mbretit një ujë që e bënte atë të villte. Historianët e hodhën poshtë historinë e ujit me helm, sepse sipas tyre ishte një shpifje politike e projektuar për të dëmtuar Antipater-in dhe Cassander-in. Të dy ishin pretendentë për marrjen e pushtetit pas vdekjes së Aleksandrit dhe kishin shumë armiq, veçanërisht Olimpian, nënën hakmarrëse të Aleksandrit.

Nëse testet kimike provonin që Aleksandri ishte helmuar me ujë toksik, atëherë, Antipateri dhe djemtë e tij ishin të dyshuarit e parë. Udhëtimi i Cassander nga Europa në Babiloni vetëm pak javë përpara simptomave të Aleksandrit, janë një provë që ka qenë ai që i ka sjellë ujin toksik. Autorët janë të interesuar se si në imagjinatën greke, uji i lumit Styx mund të trulloste edhe vetë perënditë, u bë një armë ideale për t’u përdorur nga Antipater-i dhe djemtë e tij. Një drogë e zakonshme nuk do të bënte punë për Aleksandrin, vetëm një substancë shumë e rrallë, e fuqishme dhe legjendare do të ishte e përshtatshme për të. Tre investigues të tjerë kanë ndjekur këtë çështje vitet e fundit, duke e kombinuar atë me tre hipoteza të reja në lidhje me ujin toksik: Ptolemeu, një nga gjeneralët kryesorë të Aleksandrit, e kreu vrasjen me arsenik; Roksana, bashkëshortja e mbretit, e vrau me strikninë; Mjekët e Aleksandrit e vranë atë aksidentalisht me pluhurin e rrënjëve të një bime mjekësore.

Këto tre teori dolën nga bashkëpunimi i toksikologut të Zelandës së Re, Leo Schep dhe detektivit nga Skocia, John Grieve. Në vitin 2009 ata bashkëpunuan në krijimin e një dokumentari televiziv “Aleksandri i Madh dhe vdekja e tij misterioze”. Schep në atë kohë erdhi me përfundimin se Aleksandri kishte vdekur nga medikamenti bimor i përdorur nga mjekët, që edhe në Greqinë Antike përdorej si ilaç, por që kishte doza të larta vdekjeprurëse. Në përpjekje për ta shpëtuar, sipas Schep, mjekët i kishin dhënë overdozë medikamenti Aleksandrit.

Autori Graham Filips paraqiti të njëjtat simptoma për Aleksandrin ashtu si edhe Schep, por me një përgjigje tjetër. Në librin e tij të vitit 2004 “Aleksandri i Madh: Vrasja në Babiloni”, thotë se vetëm një lëndë si striknina mund t’i shkaktonte një vdekje të tillë si ajo e Aleksandrit. Duke ndjekur logjikën, në përpjekje për të identifikuar vrasësin e Aleksandrit, Philips kërkonte të gjente se kush kishte akses në atë kohë në një substancë si striknina. Bima helmuese ishte e rrallë në kohën e Aleksandrit dhe mund të korrej vetëm në rajonet e larta të nënkontinentit (Pakistani i kohëve të sotme). Jo e gjithë trupa e Aleksandrit e ndiqte atë në zona të tilla, duke bërë që Filips të eliminonte të dyshuarit e mundshëm. Ai arrin në përfundimin se vetëm një person i cili mund të ketë pasur arsye për ta vrarë Aleksandrin i kishte mjetet për ta bërë këtë: Roksana, e para nga tre gratë e Aleksandrit. Ajo u tërbua pas dy martesave të tjera të Aleksandrit me princeshat perse, dhe mund ta ketë vrarë atë. Dyshimi për Roksanën lindi në shekullin e 17 në tragjedinë e shkruar nga autori Nataniel Lee “Mbretëreshat rivale”, por nuk mbështetet si provë.

Arseniku del në qendër të vëmendjes në një libër të vitit 2004, “Vdekja e Aleksandrit të Madh” nga Paul Doherty, shkrimtar dhe historian. Doherty merrte si bazë një provë të përmendur nga Plutarku dhe shkrimtari romak Quintus Curtius që: Trupi i Aleksandrit nuk u kalb, edhe pasi u ekspozua në nxehtësinë e Babilonisë për më shumë se një javë. Doherti citon studimet toksikologjike të shekullit të 19 për të treguar se helmimi me arsenik mund të çojë në balsamim. Por duket se edhe ky version ka pak gjasa të ketë ndodhur, dhe studimet në këtë fushë kanë qenë të pakta.

Nje sarkofag i vitit 330 para Krishtit qe mendohet se nje i ngjashem ka qene edhe sarkofagu i Aleksandrit te Madh. Ndodhet ne Muzeun Arkeologjik te Stambollit. Varri i Aleksandrit nuk eshte gjetur kurreNje sarkofag i vitit 330 para Krishtit qe mendohet se nje i ngjashem ka qene edhe sarkofagu i Aleksandrit te Madh. Ndodhet ne Muzeun Arkeologjik te Stambollit. Varri i Aleksandrit nuk eshte gjetur kurre
Nëse trupi i Aleksandrit vërtet i ka rezistuar dekompozimit, dhe disa ekspertë e konsiderojnë historinë false, atëherë shpjegime të tjera duhen marrë në konsideratë. Ata që besojnë se Aleksandri ka pirë shumë, vdekja e tij mund të ketë qenë e lidhur me alkoolin. Ndërsa mbrojtësit e skenarit të vdekjes nga sëmundja japin një arsye krejt tjetër për këtë fenomen: Sipas pikëpamjes së tyre, Aleksandri vdiq më 11 qershor, pas një kohe të gjatë në koma. Ai mund të ketë qenë gjallë kur balsamuesit erdhën ditë më vonë për t’i hequr organet e brendshme të trupit. Libri i Doherty-t përdor disa supozime intriguese përsa i përket dyshimeve rreth Ptolemeut. Ptolemeu mori postin më të mirë se çdo gjeneral tjetër në Egjiptin e pasur, pas vdekjes së Aleksandrit. Ai me kalimin e kohës, themeloi një mbretëri të pavarur që zgjati për shekuj, derisa në krye të Egjiptit u vendos Kleopatra në vitin 30 para Krishtit. Doherty thotë se ai që fitonte më shumë nga vdekja e Aleksandrit kishte pasur arsye më të forta për ta vrarë atë. Është e njëjta mënyrë të menduar që Oliver Stone përdori kur ai e bëri Ptolemeun të dyshuar kryesor të vrasjes së Aleksandrit.

Është befasuese të mendosh që Ptolemeu apo Roksana, dy persona që konsideroheshin të përkushtuar ndaj Aleksandrit mund të kenë dashur vdekjen e tij, por edhe këto janë mundësi që nuk mund të përjashtohen. Stone nuk mund ta përjashtojë hipotezën që i gjithë stafi i përgjithshëm mund të ketë marrë pjesë në komplotin e vrasjes së Aleksandrit, ose ata që nuk kanë marrë pjesë, të paktën nuk e kanë parandaluar atë.

John Atkinson, një historian klasik afrikano-jugor, na tregon një skenar të ngjashëm me atë të filmit të Stone, në një artikull të vitit 2009 të titulluar “Ditët e fundit të Aleksandrit: Malaria dhe Lojërat e Mendjes?”. Ashtu si Stone, Atkinson portretizon një Aleksandër i cili në muajt e fundit kishte frikë e mosbesim tek bashkëpunëtorët e tij më të ngushtë. Ai ishte bërë paranojak, thotë Atkinson. Sipas studimit të Atkinson, Aleksandri kishte në mendje në qershor të vitit 323 para Krishtit, të pushtonte Arabinë, Kartagjenën dhe të gjithë bregun mesdhetar. Dhe kjo gjë ishte e tepruar sipas oficerëve të Aleksandrit. Ata u kthyen nga Lindja me kryengritje, dhe e ndjenin se vetëm vdekja mund të ndalonte atë që t’i arrinte këto gjëra.

Atkinson hedh poshtë idenë se Aleksandri mund të jetë helmuar, kjo me sa duket për shkak të simptomave të tij. Konkluzioni i Atkinson lidhje më shumë me eutanazinë: pasi mbreti u sëmur, rrethi i tij i ngushtë i njerëzve e shtynin atë drejt vdekjes duke përdorur “lojëra të mendjes”. Njerëzit rreth tij mundoheshin t’i hiqnin vullnetin që Aleksandri kishte për të jetuar. Atkinson shkruan: “Ndoshta ai arriti në atë pikë që besonte se i vetmi akt heroik që i kishte mbetur për të bërë ishte të vdiste”. Dhe kështu debati vazhdon në dhënien dritë të rrugëve të reja të mistereve që lidhen me vdekjen e Aleksandrit. Rezultatet e kohëve të fundit e kanë rritur pasigurinë më shumë se çdo herë tjetër, duke ngritur teori të reja që të largojnë nga dy alternativat më të besuara si ajo e sëmundjes dhe e helmimit. Mayor dhe Hayes ngrenë mundësinë se Aleksandri vdiq nga një sëmundje, por megjithatë u vra. John Grieve dyshon se ai u helmua, por aksidentalisht. Atkinson thotë se vdekja e Aleksandrit nuk ishte tërësisht një komplot por në të njëjtën kohë as natyrale, por diçka mes këtyre të dyjave.

E ndërsa trupi i balsamosur i Aleksandrit nuk është gjetur ndonjëherë – dhe disa hulumtues vazhdojnë të kërkojnë për të – ne me gjetjen e trupit më në fund mund të mësojmë se çfarë e shkaktoi vdekjen e tij, por trupi i tij u zhduk në shekullin e tretë ose të katërt pas lindjes së Krishtit.

Ndërkohë hetuesit do të vazhdojnë t’u hedhin një sy të dhënave të lëna nga Plutarku, Arriani, Diodorus, Quintus Curtius. Fatkeqësisht të dhënat janë aq të shumta sa ka një shumëllojshmëri mënyrash për t’i bërë lidhjen.

Relief depicting Alexander the Great and his army in battle.

Me mungesë mbetjesh fizike dhe dëshmi të pashkruara qartë, gjetja e shkakut të vërtetë të vdekjes së Aleksandrit varet në provat rrethanore dhe kjo është një sfidë e vështirë për të gjitha teoritë konspirative. Kundërshtarë të këtyre teorive kanë vënë në dukje prej kohësh se vetë Aleksandri, gjatë 10-12 ditëve që ai ishte drejt vdekjes, nuk dha asnjë shenjë të një helmimi të mundshëm, edhe pse ai i kishte ndëshkuar shumë tradhëtarë në vitet e fundit. Ai kurrë nuk do të shkonte me dëshirë tek vdekja (siç duket të jetë nënkuptuar në filmin e Oliver Stone), dhe armiqtë e tij nuk do e linin të jetonte kaq gjatë nëse do ishin kundër tij. Kaosi dhe rënia në dekadat që pasuan nuk duken se janë rezultat i një vrasjeje të planifikuar. Asnjë nuk u kthye në Maqedoni dhe vetëm Ptolemeu arriti të fitojë paqe dhe masë sigurie. Ndërsa shumë të tjerë vazhduan të luftonin duke vrarë njëri-tjetrin. Duke parë se sa qendror ishte Aleksandri në botën e tyre, nuk kishin arsye ta vrisnin.

Çdo plan për të helmuar Aleksandrin do të kishte qenë i mbushur me rreziqe, veçanërisht për luftëtarët e Maqedonisë të cilët nuk kishin përvojë me substancat toksike. Teoritë konspirative supozonin që gjeneralët e Aleksandrit e urrenin komandantin e tyre mjaftueshëm sa për të rrezikuar gjithçka. Është e lehtë t’i shohësh ata në mënyrën se si burimet i portretizojnë: si një kuadër i përkushtuar oficerësh të vetëdijshëm në mbijetesën dhe suksesin e mbretit të tyre. Kështu është më e lehtë të besohet, se Aleksandri vdiq nga sëmundja, pavarësisht nga përpjekjet e fundit për të provuar të kundërtën./

Një votim i njëanshëm i reformës në drejtësi nuk do të linte të kënaqur ndërkombëtarët dhe as nuk do ishte garanci për stabilitetin politik të vendit.

Takimi mes kryeministrit Rama dhe kreut të opozitës Basha dështoi dhe tashmë do të lipset një raund i dytë negociatash, ku ndryshimi është zëvendësimi i negociatorit.

Në vend të kryeministrit Rama është ofruar si palë kryetari i kuvendit Ilir Meta dhe kjo pas takimit që ai pati me ambasadorët Lu e Vllahutin.

“Dua tu bëj të ditur se si kryetar i Kuvendit i kam dërguar sot një ftesë dhe kërkesë zyrtare kreut të PD, Lulzim Basha për t’u takuar me të në cdo kohë që ai e cmon të arsyeshme, në cdo vend që ai e cmon të arsyeshme dhe në cfarëdolloj formati, por mundësisht deri ditën e hënë, pasi jam I bindur se jemi tashmë të vonuar për reformën në drejtësi, që nuk është përfshirë deri tani për arsye të mosarritjes së kompromisit përfundimtar në komisionin eposacëm të reformës por jemi në krizë me kohën dhe duhet të reflektojmë dhe të lëvizim sa më shpejt në mënyrë që ky process të zhvillohet me cilësinë e duhur”- tha Meta.
Pyetur nëse takimi do jetë kokë më kokë, apo me delegacion Meta u përgjigj:

“Takimi mes meje dhe Bashës është kërkuar nga unë si takim zyrtar, që do thotë nuk është informal, jam shumë fleksibël për gjithcka që ka të bëjë me vendin, formatin, dhe me cdo element tjetër, por nuk jam fleksibël te koha, në mes të natës, pa u gdhirë mirë, por mundësisht deri të hënën”- deklaroi kreu i kuvendit.