Turqit ne proven e Demokracise

Turqit ne proven e Demokracise.

Nga Ilirjan Fatkoja.

Per nje kohe te gjate do te shkruhet per grushtin e shtetit, te ketij korriku dhe vecanerisht per deshtimin e tij total.
Ngjarjet qe ndodhen naten e 17 korrikut ne Turqi do te kene nje vend te caktuar jo vetem ne historine e shtetit turk, por edhe ne formatimin e dimensioneve te lirise,te gezimit dhe respektimit te drejtave te shoqerise ne pergjithesi, si dhe funksionimin e institucioneve ne demokraci, kompetencat e tyre .
Rruga e ndertimit dhe konsolidimit te shtetit modern turk drejt demokracise nuk ka te njejten trajektore me vende te tjera Europes. Ky proces i gjate dhe per me teper i lodhshem per vete popullin turk ka kaluar nje kalvar te gjate, ku arritjet dhe deshtimet e pushtetit civil, jane shoqeruar gjithmone nga “hija e sekularisteve” , te cilet ne perputhje me Kushtetuten e Shtetit Turk e kane pasur detyre nderhyrjen ushtarake.
Fenomeni i kontrollit te pushtetit nga ushtaraket do ta shoqeroje per gati nje shekull shtetin laik ne rrugen e zhvillimit politik, ekonomik e shoqeror , Edhe pse ky raport ne pamje te pare duket jo normal, per themeluesin e shtetit modern turk ishte me se I domosdoshem, per deri sa e sanksionoi dhe ne Kushtetute.
Por ne fundin e dekades se pare te ketij shekulli, ritmet e ekonomise se turqise shenuan arritje te larta dhe qytetaret e ketij vendi e preken realisht pozitivitetin e qeverisjes se Erdoganit, pranuan te dalin ne referendum per ndryshimin e neneve te Kushtetutes, duke ja hequr ushtrise rolin e gardianit te kushtetutes.
Fitorja ne Referendum i dha force dhe besim qeverise se kryesuar nga Erdoganit per te shtuar ritmet e zhvillimit ne mbare vendin duke e kthyer turqine ne nje fuqi te konsiderueshme ekonomike boterore.

Natyrisht, ne keto arritje te frymezuara nga Presidenti Erdogan diktohen edhe deklarime te tilla qe atakojne pushtete te tjera te pavarura, si rasti me i fundit kur ai shprehu pakenaqesine ndaj nje vendimi te Gjykates Kushtetuese e cila I gjeti te pafajshem dy gazetaret e “Cumhurriet” te cilet kishin atakuar sjelljet dhe qendrimet autoritariste te Erdoganit dhe etjen e tij per te fuqizuar pushtetin presidencial.
Une nuk marr persiper te analizoj ne se jane te verteta dhe a jane te nevojshme apo te demshe tendencat e shfaqura nga zoti Erdokan ne favor te centralizimit te pushteteve ne duart e tij.
Nuk me intereson te hap kete teme, pasi do me duhej te studioja e te vleresoja jo vetem sjellje te Putinit ne Rusi apo dike tjeter, por edhe te shikoja teorine dhe praktikat e formatit te njohur si “republike presidenciale” etj.
E rendesishme per mua eshte te hedh sado pak drite ne faktoret qe cuan ne deshtimin e ketij grusht shteti, si i vetmi deshtim ne historine e shtetit modern turk.
Se pari deshtimi i grushtit te shtetit erdhi per shkak se komplotistët nuk e fituan dot besimin e publikut, se akti i tyre do te ishte ne favor te qyetareve dhe shtetit demokratik. Per me teper komplotistet edhe pse ju drejtuan me thirrje permes mediave nuk gjeten as mbeshtetjen me te vogel te opozites turke.
Perkundrazi, thirrjet e Erdoganit edhe pse ne vend jot e favorshem u mirepriten nga qytetaret turq dhe e stopuan ushtrine.
dhe as te Qytetaret turdashur të fitojnë përkrahjen e publikut, veçanërisht të pjesës më të madhe të ushtrisë turke.
Tentativa e grushtit te ushtarakeve për te realizuar marrjen me dhune te shtetit duhet pare dhe si inspirim i disa faktoreve te jashtem, te cilet shohin forcimin e pozitave te Erdoganit si nje pengese serioze per destabilizimin e vendit. Populli turk është i vendosur te mbeshtese projektin e Presidentit Erdoganit për ta transformuar vendin jo vetem ne fuqi boterore ekonomike, por erdhe ne konsolidimin e Turqise si factor paqeje ne rajon e me gjere.
“Është e qartë se ishte tentim grusht shteti, por situata ndryshoi shpejt në favor të qeverisë dhe Erdogani kërkoi nga qytetarët që të dalin nëpër rrugët e Ankarasë dhe Stambollit dhe këtë e bënë ata”.