Silueta e ngjyrosur me të zeza /

Nga Anila Rexhda Selanik /

Silueta e ngjyrosur në të zeza doli në avli dhe morri turrën e druve në krahë.
Barrat e rënda kishin filluar t’i dukeshin shumë më të lehta në krahasim me vojtjet e shpirtit.
Kërkoi me sy qenin, e gjeti, e thirri brënda dhe mbylli derën që kërciste e lodhur edhe ajo nga detyra e ndarjes së dy ambjenteve jetë.
Fëmijët, motër e vëlla, të vegjël me një vit diferencë, luanin afër oxhakut dhe faqet e tyre dukeshin akoma më të qeshura nga e kuqërremta e gjuhëve të flakës.
I sodiste si këtu e katër vjet plot me dhimbje dhe kapërcente lotin që bëhej kristal në grykë nga dhimbja.

Që kur fati i dha detyrën të bëhej rishtas nënë për nip e mbesë, kish harruar se ishte gjallë.
Punë në shtëpi, në arra, gatim, pesha dhe një gjumë që ngjante me vdekjen.
I shoqi punonte me orë të tëra dhe darkën kur kthehej, thjesht shiheshin, pyetje vetëm për fëmijët si ishin, dhe si akrepat e orës ndarë edhe ata, binin në shtretërit e tyre.
Kështu dita, nata, dita, muaji, viti.
Mjerim, lodhje, rënkim dhe pak para.
Kishin ikur dy njerëz dhe katër duar.
Dikur jeta e tyre kish qënë si Pranverë në harmoni, gëzime dhe bereqet.
Boll toka për lërim, fruta për vjelje e bagëti për qumështin e ngrohtë.

Po i lë të pikturojnë ëndrrat e rradhës në tavan e tyre të tymosur…

Të nesërmen nënë Sanon e zgjuan zërat në avli.
Doli zbathur nga ajo e panjohur që dëgjoi duke mbyllur pas vetes derën shpejtmasi…fëmijët.
Dy burra nga ata me uniforma dhe një djalosh i tharë në trup zbarkuan në avli.
Vetëm i vërojti.
“Erdhëm të të sjellim këtë djalë të të ndihmojë. Ke fëmijë. Nuk i’a del dot. Edhe yt shoq mezi merr këmbët me vete”.
“Me se ta ushqej dhe këtë, pa më thoni?…”
“Kur të kesh dhe sa të kesh” -u përgjigj njëri nga ta.
“Po për gjumë, ku, kam fëmijë…”.
“Të të ndihmojë e suallmë dhe jo për musafir. Ja te kjo dhoma e veglave jashtë shtroi “.
Ai derëziu nuk fliste fare po dridhej si qën i lënë në borë.
As sytë lart nuk ngrinte.
Sapo dëgjoi zërat e fëmijëve çapërriti sytë si i marrë…
Nënë Sanua u trëmb, vajti drejt tij por një nga burrat u hodh direkt: ” Ta suallëm ne këtu apo jo? Rri e qetë. Po ikim”.
Atij as sytë nuk i hodhën.
Ata ikën, nënë Sanua mbeti e shtangur nga kjo ardhje e paftuar.
I bëri shenjë me dorë ta ndiqte nga pas.
I hapi derën që deri i thënçin dhe i tha që të mos mërzitej, do i binte mbulesa të ngrohta.
Sapo ktheu shpinën dëgjoi që ai rrëmbeu një fshesë dhe filloi të pastronte.
“Emër ke?”- e pyeti pa kthyer shpinën.

“Kam po ç’e do. Thuamë “mavria” më mirë, kështu thuamë”.

Të nesërmen, nënë Sanua u ngrit më shpejt se ç’do herë.
Mbushi ibrikun me çaj dhe vajti të thërrasë atë, Mavriun.
Po ç’e do, nuk dëgjonte të vinte nga shtëpia tek zjarri e buka e shtruar.
U çudit!
Po pse?
Thuaj e fol më kot, ai rrinte si kërmill i mbështjellë me një qylym të vjetër.
Kërciti nallanet në gurët e avlisë e vajti të thërrasë burrin mos ndoshta i’a mbushte mëndjen ai.
Vajti, i foli dhe ai, po hiç Mavriu.
I veshur me ato lecka doli jashtë gardhit e i tha të zotit të shtëpisë që do e presë aty që të venin te punët që i presin.
Të dy u panë sy më sy dhe nuk gjenin kuptim në sjelljen e tij.
Burri i shkeli syrin gruan sikur desh t’i thosh që, do merrem vesh unë me Të aty ku do vete. Tërë ditën bashkë do jemi.
Ikën.
Dhe në ikjen Mavriu ecte nga pas burrit.

Epo kjo!!!

Dita ikte e nata vinte.
Mavriu punonte sikur nesër nuk do kish më jetë.
Nuk kish thënë një copë fjalë për veten, a kish njerëz, grua, fëmijë,
a kish nënë e baba, motër e vëlla.
Asgjë.
Punë, gjumë atje te dhoma me atë që kishim për të ngrënë.
Sa herë shihte fëmijët i ndrinte fytyra, po nuk u afrohej fare.
U kish bërë dhe një si lisharëse në avli me duar të tij.
Avlinë e kish shtruar thuajse të tërën me gurë e shpëtuan të gjithë nga baltë që ish.
Drutë i priste, i vinte në rradhë ngjitur me derën që mos i kishte larg nënë Sanua, i mbulonte dhe që mos lageshin.
Ditën që nuk venin në punë riparonte çatinë.
Kish bërë dhe dy shtrate druri që do i kish zili bota po t’i shihnin.
Një për fëmijët e një për gjyshërit e fëmijëve.
I lumshin duart se u kish shpuar kockat lagështira. Për fëmijët sidomos.
Pyeste burrin mos kish marrë gjë vesh, fare.
“Vetëm punon, nuk flet. Ç’të them. Të tijët nuk jemi. Ndoshta nuk na do, nuk na beson. Po përse na e prunë? Ndihmë po por djalë i ri është, përse të jetë kështu si memec? I punon arrat sikur qëndisjet e tua. Këtë behar do vemi shumë mirë. E ngaqë do shes më shumë do i jap ca para t’i ketë mënjanë, si thua?”.
“Po dhe këta të vegjëlit sikur e duan. Shohin që e bëri shpi e stan e çati e katandi dritë dhe i afrohen, po ai i ftohtë, në të tijën. U bëri dhe një tavolinë druri të voçkël në avli të luajë, e ç’duan më shumë fëmijët? Qenin e ke parë që flë me Të, mezi vjen nga ne tani ai. Ka filluar e më dhëmb shpirti për Mavrinë. Si i përqarë është natë e ditë…”
“Koha do i tregojë të gjitha grua. Lëre në hall të tijin. Ne këtë vit o ngrëmë kokë pas kaq vitesh. Sikur na u kthye djali në shtëpi moj grua. Krahë, krahë pune. Dhe këta jetime panë njëçikë hare fëmije me ato lodra që u bën ai se ne, lot e vojtim vetëm, ç’faj na kanë”.

” Po dhe një si siguri na ka sjellë mo burrë. Djalë në moshë është. Flë me e qetë tani se hidhesha përpjetë nga shtrati me zhurmën më të vogël”.

Nata nanurisej në të thënat e tyre pak më të mira se të zezat e shkojtura.
Nënë Sanua zgjohej si gjithmonë por jo me ankth. Punët e rënda i kishën ikur nga kurrizi. Kish filluar të bënte dhe ndonjë trahana e petka vetë, xhoç hanin më mirë. Fëmijëve u kish thurur bluza e dorashka, shall, kapuçë e çorape. Po dhe për vete një fustan e qepi me duart e saja. Një ditë pa që binte bore e deshi të imitonte flokët e saj kristal në një perde tantelle. E bëri, e nderi dhe penxheria mori një nur më të qeshur, më të bardhë, hynte më dritë në oda.
Mavria si gjithnjë puno atje e puno në shtëpi, hante më pak nga sa donte se dukej, qenin te gjoksi dhe gjumë.
Në shtëpi pranë oxhakut hynte rrallë dhe dukej se kur ngrohej pak i mjaftonte sa për një ditë të tërë!
Ata të shtetit në fillim kaluan e pyetën si venin punët me Mavrinë, pastaj kalo e shiko vetë punët që bënte ai dhe nuk pyetën më.
Burri i nënë Sanos kish mbledhur në në teneqe të vogël djathi gjithë hakun e punës në para që meritonte Mavria dhe gëzohej që sa më shumë ikte koha ajo rëndohej. Donin t’ja jepnin kur të ikte si pajë e falënderim për aq punë të madhe që bëri.
Shtëpia ish bërë bukuri, çatia nuk pikonte më, muret të lyera e dyshemeja nuk linte më minjtë të vinin për vizitë në shtëpi.
Edhe dhomën ku flinte tek veglat e kish bërë një dhomë që kishe qef të rije.
Avlinë e mbuloi anë e mbanë me hardhi, me trëndafila, te gardhi vuri jeshillëk që mos dukeshin nga jashtë.
Në pazarin e së Dielës shisnin bukuri tashmë, thuajse të tëra zarzavatet, vezët, qumësht e drithëra.
Po dhe një bashkëfshatar në punë me pagesë e muarrën.
Me kursimet e mbledhura kishim bërë njëçikë prokopi e filluam të blenin këpucë e stroma, një Kalë dhe ca më shumë Pula.
Gjitonët filluan të zilepsin që Mavria i’a doli mbarë njëlloj e më mirë se djali i shtëpisë, i ndjeri i ndriftë shpirti bashkë me nusen kudo ishin!
Çatia lojti me tre borëra dhe Pranvera sapo u mbars për të tretin vit rradhazi.

Fëmijëve u dukej Mavria si baba dhe nënë Sanos e burrit të saj si djalë. E donin tashmë ta kishin gjithnë pranë.

Ata të shtetit që e sollën Mavrinë erdhën prapë.
Nënë Sanua ish në avli dhe u shtang si në atë ditë të pare kur i pa bashkë.
I ftoi të ulen dhe vajti t’u sjellë ujë e kafe.
Fëmijët qesh e rrëzohu dhe përtej u duk i shoqi me Mavrinë.
Sapo hynë në avli e zunë muhabetin, burri i saj fol e mburr, e mburr e falëndero për nderin që u kishin bërë duke i prurë për ndihmë djalin.
Një llaf të keq nuk kishin të thoshin, të mira, të mira aq sa dhe lulet e
Pranverës.
Mavria pa folur fare kish vajtur e kish mbledhur ato të pakta rroba dhe doli jashtë gardhit e i priste.
Po kë priste?!
Kush i tha të dalë atje?
Nënë Sanua rendi me dhëmbshuri nëne te Mavria dhe e pyeti: “përse erdhën të të marrin?
Ku o të të shpijen e kush je ti që merr këtu e ço atje si plaçkë?
Pse të kanë katandisur skllav o bir, thuamë, o të të kuptoj njëlloj si tim bir që humba nga dorë gjakatari dikur…”
Burri i saj i ofroi teneqenë me para që i kish kursyer dhe i’a drejtoi me aq dhimbshuri por Mavria reagoi sikur pa tytë arme drejt tij, nuk e preku fare.
Qeni filloi të lehë si i marrë ngaqë e kuptoi që ai do ikte, kapërce gardhin andej këndej, ngriti dynjanë në këmbë dhe se ku preku hekur mjerani dhe u plagos…gjaku i rrodhi çurk…Mavria u hodh si shpend drejt tij, e morri në krahë dhe i bërë gjak nga gjaku i mikut të tij të vetëm me të cilin flinte tre vjet bashkë, shpërtheu në qarje e qarje me dënesë…nënë Sanua po rendi ndaj kafshës besnike të saj me lecka në duar.
Shiko ata që kishin ardhur e fjalë nuk dilte nga gojët e tyre.
Shikonin një djalë në moshë me një qen në krahë që ngjyra e gjakut i tërboi dhimjen, lotin, dëshpërimin…
Vetëm Mavria lëvizte, të tjerët kishin mbetur pa fjalë.
E pastroi qenin, i lidhi plagën dhe e vuri në shtratin e tij, e mbuloi dhe i mbylli derën që mos shihte prapë ikjen e tij.
Nënë Sanua e morri në kraharor dhe Mavria qante e qante në gjoks të saj që do ndaheshin.
“Po do vish mo bir do vish prapë, ne të duam, dëgjon, të duam. Nga gardhi të vish e jo nga dera. Të presim”.

“Nënë Sano, lamtumirë. Nuk kam prindër. Një nuse dhe një vajzë kam që nuk e di se ku janë. Nuk jam i keq, mos e harro këtë. Fati vetëm qesh e tallet me njerëzit, punë tjetër nuk bën ai. Dembel është Fati. Na del atje ku nuk e pret, na zë pritë si Dhelpra në kurthe e na ndyshon udhën e jetës papritmas. Të na bëjë të qajmë di vetëm ai e të na shpjerë jetën dëm për një marrëzi të momentit. Tani që më njohe…lutu për mua dhe falmë!!”

Dhe fëmijëve u duhej pranë, u mësonte vetëm gjëra të bukura.

Një ditë Vjeshte nënë Sanon e gjeti ulur në dhomën ku flinte Mavria të mbytur në lot e më përmbys akoma të shoqin.
Nuk dinin kë të qanin më shumë, atë të gjallim apo të vdekurin.
Ata të shtetit i komunikuan se Mavria (që kish emër tjetër) ishte ai që në sherr e sipër kish vrarë djalin e tyre.

Dënimi i autorit të vrasjes me punë në shtëpinë e atij që u shua nga dora e tij  e mbeti pa krahë të reja e të forta, ishte forma më e mirë e dënimit. Familja hante e fëmijët rriteshin, shtëpia mbahej në këmbë e nuk shuhej ajo derë.
Njohja e autorit të vrasjes nga të afërmit e viktimës nga afër, kur ata arrinin ta donin si nënë Sanua e burri i saj, sillte minimizimin e dënimit e deri në falje si person i penduar thellazi. 
Atëherë, familjarët bashkonin rrethanat e ngjarjes me sjelljen e tij dhe konkluzionin vetë a duhej falur apo duhej të tretej i gjallë në lagështinë e qelive. 
Falja e autorit të krimit pritej gjithmonë zyrtare nga pala e viktimës, përpara autoritetit akuzues.

Jo rrallë familjarë thoshin që, edhe i tyri që ndërroi jetë, një katran me bojë ishte kur rronte.
I binte në qafë tërë dynjasë, prokopi nuk bënte, nuk ishte as për veten e tij.
Në një vrasje, gjysma e së vërtetës vdes, e merr ai që ikën me vete.
Në dy që zihen nuk dihet kush e deshi më shumë gjëmën, kush kërcënoi kë dhe forca e cilit ishte ajo që ndau fatet në viktimë dhe vrasës!!
I gjalli që mbetet i tillë rastësisht dënohet gjithmonë.
Po ç’lloj fare ish dhe ai që iku, rrallë njerëz duan të dinë dhe ligji po ashtu.

---

Një Kalë ndaloi një grua të bukur si drita me një vajzë në përqafim të saj përpara shtëpisë së nënë Sanos.

Ai që e solli, mbështolli kapistrën e kalit me dorë, përshëndeti të gjithë dhe i tha zonjës se do vinte në të ngrysur ta merrte.
Erdhën ato të atij Mavrisë ta shihnin…grua e vajzë.
U shtruan netë të tëra në rrëfime bashkë.
Nënë Sanua donte hollësia ç’i kish thënë burri i saj e si i kish dalë shpirti djalit të saj.
Kish vojtur dhe ajo nga uria, me burrë në burg e faqe të nxirë para njerëzisë, vetëm me shifon në kokë dilte.
Gratë dinë të flasin ndyshe nga burrat për forcën, gjakun dhe dhimbjen.
Sikur janë të lindura për të falur ndaj mbyllin gojën kur qajnë ndërsa burrat mbyllin sytë.
Në avli, të tre fëmijët, dy jetimët dhe vajza e vrasësit, luanin bashkë sikur nuk i ndante asgjë, gjuhën e etjes për jetë dinin vetëm!
Nëse të mëdhenjtë dhe shteti do vendosnin mos thoshin Kurrë emra, një histori gjaku do ndërpritej këtu duke përdorur filozofinë e lashtë popullore se të gjallët me të gjallët e të vdekurit me të vdekurit.

Burri i nënë Sanos nxërri teneqenë me para dhe i’a dha nuses se dhe ajo shpirt kish, vajza e saj po shpirt kish dhe në fund të fundit i kish punuar ai ato para, i kish rënë bretku arrave.

Histori e vërtetë jete.
Histori magjike të harruara në epokën tonë të urrejtjes që as dëgjon e shikon, e as kupton nga marrëzia që e karakterizon.
Llogjika dhe referencat në kohë të ndyshme të njerëzisë, do na nxirrnin më kollaj në një port paqeje se sa kjo prodhimtari e çmëndur ligjesh të pa-zbatueshme fare nga askush!
Isha më mirë kur isha më keq! NilaR

• E ndoshta një ditë Kali solli një kalorës që…❤😪