Ai është shkëmbyer në “Urën e Spiunëve” në Berlin gjatë Luftës së Ftohtë

Biseda që ndryshoi përgjithmonë jetën e Eberhard Fätkenheuer u zhvillua në Hotel Flora në Pragë, në pranverën e vitit 1975. Inxhinieri nga Gjermania Lindore ishte në qytet me një mik nga Austria. Dy burrat ishin njohur me njëri-tjetrin gjatë një udhëtimi me tren disa vite më parë dhe ishin bërë miq të ngushtë.
Tani austriaku pyeti veten nëse Eberhard nuk mund të tregonte pak për aktivitetet ushtarake që po ndodhnin në Lindje.
- Pastaj në fillim nuk e kuptova se sa e gjerë do të ishte, thotë ai.

Më 11 qershor 1985, Eberhard Fätkenheuer ishte një nga protagonistët e shkëmbimit më të madh të të burgosurve të kryer gjatë gjithë Luftës së Ftohtë.

Katër spiunë të arrestuar në Shtetet e Bashkuara u shkëmbyen më pas me 25 të burgosur në Gjermaninë Lindore. Dorëzimi u bë në urën Glienicke, e cila shtrihej midis RDGJ dhe Berlinit Perëndimor.

Shkëmbimi nuk ishte i pari i këtij lloji.

Më 10 shkurt 1962, piloti luftarak amerikan Francis Gary Powers dhe studenti Frederic Pryor u shkëmbyen me spiunin sovjetik Rudolf Abel. Ngjarja historike përshkruhet në filmin e Steven Spielberg, Ura e Spiunëve, ku Tom Hanks luan si avokatin e Rudolf Abelit, James Donovan.

Shkëmbimi u bë menjëherë pas ndërtimit të Murit të Berlinit, gjatë një kohe kur Shtetet e Bashkuara refuzuan të njihnin Gjermaninë Lindore si shtet dhe marrëdhëniet midis Lindjes dhe Perëndimit ishin të akullta.

- Duhet të zbresim nga kjo xhiro. Gabimi tjetër që bëjnë vendet tona mund të jetë i fundit, thotë personazhi i Tom Hanks partnerit të tij negociues sovjetik Ivan Shiskin në film.

Faktet.
Shkëmbimet e agjentëve në Glienickebron

Gjatë Luftës së Ftohtë, u bënë tre shkëmbime agjentësh në urën Glienicke në Berlin.

■ Në vitin 1962, spiuni sovjetik Rudolf Abel u këmbye me pilotin luftarak amerikan Francis Gary Powers dhe studentin Frederic Pryor.
Incidenti është përshkruar në filmin Bridge of Spies, i vitit 2015.

■ Në vitin 1985, 25 agjentë që punonin për shërbimin e inteligjencës amerikane u zëvendësuan nga katër që punonin për shërbimet e inteligjencës në Evropën Lindore dhe në Bashkimin Sovjetik.
Dy nga spiunët perëndimorë zgjodhën të qëndronin në Lindje.

■ Në vitin 1986, Bashkimi Sovjetik liroi aktivistin për të drejtat e njeriut Natan Sharansky, si dhe tre agjentë perëndimorë, në këmbim të pesë agjentëve lindorë.
Në mënyrë që Sharansky të mos lidhej me spiunët, ai duhej të kalonte urën i vetëm.

Sigurisht që është turp që zgjodhën të filmojnë shkëmbimin e parë dhe jo të dytën, thotë Eberhard Fätkenheuer dhe buzëqesh.

79-vjeçari nuk është veçanërisht i dhënë pas filmit amerikan, por i riu i tij ishte i magjepsur nga shumica e gjërave që vinin nga vendi i madh në Perëndim.

– Për mua, Bill Haley dhe Elvis Presley ishin më të mëdhenjtë, thotë ai.

Eberhard Fätkenheuer kishte vështirësi të gjente rrugën e tij në Gjermaninë Lindore komuniste. Si student i vitit të parë në universitet, ai bëri shaka se mbështeti Demokristianët në Gjermaninë Perëndimore.

Mjaftoi që ai të merrej në pyetje nga policia e sigurimit të Gjermanisë Lindore, Stasi, dhe të dëbohej përjetë nga universiteti.

Kur miku austriak bëri pyetjen e tij, Eberhard Fätkenheuer kishte studiuar inxhinieri në një universitet të shkencave të aplikuara dhe kishte filluar të punonte në projekte ndërtimi në disa vende të Evropës Lindore. 

Ai ishte krenar që kishte një mik në Perëndim, i cili vinte shpesh për ta vizituar me dhurata. Tani ai donte të kthente diçka.

- Përveç kësaj, doja të tregoja se për çfarë po shkoja, thotë ai.

Pikërisht çfarë do të bënte dhe për kë, Eberhard Fätkenheuer e zbuloi më vonë. Në vjeshtën e vitit 1975, ai udhëtoi për në Hungari, ku miku austriak e takoi me një radio dhe një dërrasë të trashë prerëse. Brenda dërrasës së prerjes kishte fotografi të pajisjeve ushtarake dhe një libër kodesh.

Një herë në muaj, Eberhard Fätkenheuer merrte një mision të ri nëpërmjet radios, në formën e një kombinimi të gjatë numrash që përdorte librin e kodeve për t’i deshifruar.

Mesazhet erdhën nga idhujt e tij – amerikanët.

– Mendova se po të punoja për ta, asgjë nuk mund të ndodhte. Ata do të më ndihmojnë, për të më mbrojtur, thotë ai.

Eberhard Fätkenheuer u dërgua në instalimet ushtarake për të zbuluar se çfarë pajisje kishin forcat gjermanolindore dhe sovjetike, çfarë ushtrimesh po zhvilloheshin dhe sa ushtarë ishin në lëvizje. Tani ai ishte një spiun, i cili gjithmonë kishte shpikur një shpjegim për daljet e tij. 

Një herë ai bënte sikur mbledh kërpudha, një herë tjetër mori një të dashurën e paditur në një shëtitje në pyll pranë një objekti ushtarak.

- E përqafova dhe pas shpine numërova raketat sovjetike, thotë Eberhad Fätkenheuer.

Spiuni i ri u ndje si një luftëtar lirie, i dërguar në një mision për botën e lirë. 

Por ndërsa detyrat bëheshin gjithnjë e më shumë, Eberhard Fätkenheuer filloi të lodhej. 
Ai ende punonte në kantier gjatë ditës, ishte martuar dhe do të bënte fëmijë.

Agjenti informoi amerikanët për vendimin e tij dhe u lehtësua kur ata e pranuan atë.

– Mendova se kisha fituar, se gjithçka ishte në rregull. Thjesht pyesja veten pse kishte një makinë jashtë, me dy burra që na shikonin.

Në protokollin e Stasit, Eberhard Fätkenheuer quhet "Pfeil" - shigjetë, në gjermanisht.

"Përafërsisht gjashtë kilometra larg kufirit, ai parkoi në pyll dhe e kaloi natën në makinë," fillon një nga raportet e shërbimit të sigurimit të Gjermanisë Lindore. 

Kur spiuni u largua nga misioni i tij, pas dy vjetësh, tashmë ishte tepër vonë. 

Stasi kishte zbuluar se ai kishte dërguar letra në adresa në Perëndim dhe kishte filluar të përgjonte banesën e familjes. 
Në qershor 1979, Eberhard Fätkenheuer më në fund u ndalua nga tre burra, të cilët i kërkuan të hipte në një makinë.

- Kisha një ndjenjë të dhimbshme se gjithçka kishte marrë fund.

Mezi një vit më vonë, ish-agjenti u dënua me 13 vjet burg për spiunazh.
Edhe gruaja e tij u dënua, sepse e ndihmonte, me pesë vjet e nëntë muaj.
Djali Daniel, i cili ishte vetëm një vjeç, duhej të shpërngulej në shtëpi me gjyshen.

Eberhard Fätkenheuer nuk kishte shpresa të mëdha se amerikanët do ta ndihmonin atë. Ai nuk kishte dëgjuar për shkëmbimin e agjentëve në vitin 1962 dhe kontakti me mikun austriak u ndërpre.

Por një ditë, në maj 1985, një oficer i Stasit iu afrua në burg.

– Ku doni të shkoni, në shtëpi apo në Amerikë? ai pyeti.

I burgosuri nuk u besonte veshëve. Ai u përgjigj se sigurisht që donte të shkonte në shtëpi, te familja e tij në Berlinin Lindor. Gruaja e tij ishte liruar herët dhe ishte ribashkuar me djalin disa vite më parë.

Më 11 qershor 1985, Eberhard Fätkenheuer hipi në një autobus së bashku me 24 spiunë të tjerë perëndimorë që ishin burgosur në Lindje.

Shumica dërrmuese e kishte pranuar ofertën për t’u larguar nga RDGJ.

Dy prej tyre, një çift nga Berlini Perëndimor, u përpoqën të bindin Eberhard Fätkenheuer të bënte të njëjtën gjë.

Ish-spiuni, i cili kishte mall për familjen e tij, ishte skeptik. Por kur autobusi ndaloi në urën Glienicke, ai mori një mesazh që ndryshoi gjithçka.

– Gruaja jote jeton me një burrë tjetër, i tha avokati gjermanolindor Wolfgang Vogel.

Në anën tjetër të urës, katër agjentët prisnin të shkëmbenin për 25 spiunët perëndimorë.

Pranë autobusit ku ishte ulur Eberhard Fätkenheuer ishte një makinë, gati për ta çuar atë në familjen që ai shpresonte se po e priste.

A do të kthehej ai në Berlinin Lindor dhe do të luftonte për të shpëtuar marrëdhënien e tij me familjen? Apo të përpiqeni të filloni një jetë të re në Perëndim?

Kur iu premtua se familja mund të vinte pas tij dhe se ai vetë mund të kthehej, ai mori vendimin e tij. Autobusi u rrotullua mbi urë dhe Eberhard Fätkenheuer mbeti ulur.

– Qava, por tunda si të tjerët, thotë ai.

Shkëmbimet e agjentëve gjatë Luftës së Ftohtë nuk çuan në ndonjë ndryshim të madh në vetë konfliktin, por mund të kenë kontribuar në lirimin e të burgosurve politikë në Gjermaninë Lindore. Gjatë Luftës së Ftohtë, mbi 30,000 njerëz të burgosur në RDGJ u liruan në këmbim të pagesës nga Gjermania Perëndimore.

– Disa nga këto negociata u kryen përmes të njëjtave kanale dhe kontakte si shkëmbimet e tjera të të burgosurve, thotë nënkoloneli Heiner Bröckermann, i cili punon në institutin kërkimor gjerman Zentrum für Militärgeschichte und Sozialwissenschaft.

Edhe sot bëhen shkëmbime të burgosurish ndërmjet shteteve të ndryshme. Heiner Bröckermann thotë se të dyja palët mund të përfitojnë nga shkëmbimi i të burgosurve, por se çdo situatë është unike.

– Nëse biznesi bëhet i parashikueshëm dhe transparent, mund të çojë në të kundërtën, domethënë që një konflikt të intensifikohet. Kjo duke i burgosur njerëzit në baza të dobëta, për t’u përdorur si objekt shkëmbimi.

Eberhard Fätkenheuer u ribashkua me gruan dhe djalin e tij në Berlinin Perëndimor vetëm disa ditë pasi kaloi urën Glienicke.
Përfundimisht çifti pati një djalë tjetër dhe u zhvendos në një shtëpi në Berlinin jugor, ku jetojnë edhe sot.
Eberhard Fätkenheuer punoi si inspektor trafiku deri në pensionimin e tij.
Helma Fätkenheuer, e cila ishte një inxhiniere ndërtimi, i dha fund karrierës së saj duke punuar me aeroportin e ri të Berlinit.

Kujtimet e përvojave gjatë Luftës së Ftohtë jetojnë.
Eberhard Fätkenheuer-it i trashet fyti kur flet për kohën në burg të gruas së tij.
– Ajo ishte në prag të mos mund të jetonte.
Për shkakun tim, thotë ai.